Inżynieria systemów: Norma ISO/IEC 15288



Prace nad nowym standardem inżynierii systemowej rozpoczęto w 1994 roku w ramach organizacji ISO (the International Organization for Standardization) oraz IEC (the International Electrotechnical Commission). W ramach połączonego komitetu Joint Technical Committee ISO/IEC No.1: „Information technology”, prace w tym zakresie prowadził Subcommittee SC 7: „Software and system engineering”. W pracach SC 7 wzięło udział ok. 40 ekspertów z ok. 20 krajów. Opracowano 10 wersji roboczych dokumentu, do których zgłoszono ponad 3800 uwag. Koszt opracowania oceniono na ok. 8 milionów USD.

Norma ISO/IEC 15288: „Systems engineering – System life cycle processes” została wydana w 2002 roku. Polska norma PN-ISO/IEC 15288: „Inżynieria systemów – Procesy w cyklu życia systemów” [4] została wydana w sierpniu 2007 roku. Równolegle z opracowaniem normy ISO/IEC 15288 podkomitet SC 7 opracował komplementarną normę ISO/IEC 12207: „Information technology – Software life cycle processes”. Pierwsza wersja tej normy została wydana w roku 1995 a następnie zaktualizowana w latach 2002 i 2004. Polska norma PN-ISO/IEC 12207: „Technika informatyczna – Procesy w cyklu życia oprogramowania” została wydana w maju 2007 roku [3].

Niniejszy opis normy 15288 oparty jest na dokumencie PN-ISO/IEC 15288:2007 zaś przywoływane nazewnictwo angielskojęzyczne zaczerpnięto z ISO/IEC 15288:2002. Jedynym odstępstwem od terminologii przyjętej w polskiej normie jest użycie słowa „projekt” zamiast używanego w niej terminu „przedsięwzięcie”.


Grupy procesów w organizacji

ISO/IEC 15288 wyodrębnia cztery grupy procesów, które są realizowane w organizacjach. Są to:

  • Procesy uzgadniania (ang. agreement processes)
  • Procesy w przedsiębiorstwie (ang. enterprise processes)
  • Procesy w projekcie (ang. project processes)
  • Procesy techniczne (ang. technical processes)

Procesy uzgadniania dotyczą uzgodnień dokonywanych pomiędzy jednostkami organizacyjnymi wewnętrznymi i zewnętrznymi. Celami tej grupy procesów są uzyskiwanie (dokonywanie zakupów) i dostarczanie produktów lub usług zgodnie z wymaganiami nabywcy.

Procesy przedsiębiorstwa dotyczą zarządzania potencjałem organizacji poprzez inicjację, wspieranie i kontrolę projektów, w celu zapewnienia zasobów i infrastruktury wspierających realizację projektów.

Procesy projektu obejmują działania związane z zarządzaniem projektem i jego zasobami poprzez ustanowienie planu, jego realizację, kontrolę wykonania, działania korygujące, itd.

Procesy techniczne natomiast to działania realizowane przez cały cykl życia systemu; przekształcanie potrzeb interesariuszy (ang. stakeholders) w konkretny produkt lub usługę w celu osiągnięcia satysfakcji klienta.

Poniższy rysunek przedstawia ten model w formie graficznej dla trzech współpracujących organizacji, oznaczonych jako Org. A, Org. B i Org. C.

 

Etapy w cyklu życia systemów

Norma ISO/IEC 15288 nie definiuje modelu odniesienia dla cyklu życia systemu, stwierdzając że różne modele mogą być charakterystyczne dla różnych branż i produktów. Przykładowe etapy w cyklu życia systemu według ISO/IEC 15288 [4]

Etap w cyklu życia

Przeznaczenie

KONCEPCJA

Ustalenie potrzeb interesariuszy

Opracowanie koncepcji

Rozważenie rozwiązań alternatywnych

ROZWÓJ

(KONSTRUOWANIE)

Określenie wymagań

Opracowanie opisu rozwiązania (dokumentacja techniczna)

Zbudowanie systemu lub jego prototypu

Zweryfikowanie systemu

PRODUKCJA

Produkcja systemów

Badanie i testowanie systemów

UŻYTKOWANIE

Eksploatacja systemu

WSPIERANIE

Zapewnienie poprawnego funkcjonowania systemu

WYCOFANIE

Przechowywanie, archiwizowanie lub utylizacja systemu

 

Procesy w projekcie według ISO/IEC 15288

Przewodnik zarządzania PMBOK określając metodykę zarządzania projektem w organizacji; nie zajmuje się równocześnie przedmiotem projektu i procesami technicznymi ani rolą organizacji w cyklu życia projektu.

Proces inżynierii systemu określa model realizacji złożonego projektu systemowego (np.: radaru, samolotu) w całym cyklu życia i określa szczegółowo procesy techniczne oraz procesy organizacji.

Model opisany w ISO/IEC 15288 adaptuje rozwiązania z obszarów wiedzy w/g PMBOK, na poziomie procesów projektu:

  • zarządzanie ryzykiem
  • zarządzanie komunikacją (informacją)
  • zarządzanie integracją, zakresem, czasem i kosztem i na poziomie procesów organizacji i uzgadniania:
  • zarządzanie jakością
  • zarządzanie zasobami ludzkimi (wszystkimi rodzajami zasobów)
  • zarządzanie zamówieniami (zakupami i zaopatrzeniem)

Planowanie projektu (ang. project planning) – identyfikacja celów projektu i ograniczeń, zdefiniowanie zakresu projektu, określenie WBS, odpowiedzialności, zasobów, budżetu, miar oceny projektu, przygotowanie planu zapewnienia jakości.

Bieżąca ocena postępów w projekcie (ang. project assesment) – realizowana cyklicznie i na etapie kamieni milowych w aspektach harmonogramu, kosztów i zapewnienia jakości.

Kierowanie wykonaniem projektu (ang. project control) – zarządzanie wymaganiami i ich planową realizacją (w czasie i budżecie); podejmowanie działań zapobiegawczych, korekcyjnych i naprawczych w celu osiągnięcia wymaganych celów projektowych.

Podejmowanie decyzji (ang. decision making) – sposób dokonywania wyboru najbardziej korzystnego trybu postępowania w projekcie w przypadku istnienia alternatywnych kierunków;

Zarządzanie ryzykiem (ang. risk management) – działanie podejmowane w celu minimalizacji negatywnego wpływu niekorzystnych wydarzeń na jakość, budżet, harmonogram i wymagania techniczne

Zarządzanie konfiguracją (ang configuration management) – określenie i zarządzanie integralnością i spójnością wszystkich wyników i rzeczy (rezultatów, elementów) powstających w ramach projektu; uczynienie ich dostępnymi i przejrzystymi dla wszystkich zainteresowanych stron, w trakcie całego cyklu życia systemu

Zarządzanie informacją (ang. information management) – dostarczanie wiarygodnej, kompletnej, okresowej informacji (technicznej, o projekcie, firmie, etc.), zainteresowanym stronom w tracie cyklu życia systemu

Poniższy rysunek ilustruje model zawierania się procesów w projekcie i procesów technicznych wewnątrz organizacji, na przykładzie procesu rozwoju nowego produktu.

Przykładowy proces odzwierciedla model V znany z normy MIL-STD 499. Pokazuje to również otwartość normy ISO 15288, jej uniwersalność oraz łatwość jej integracji z innymi, bardziej szczegółowymi normami lub procesami wdrożonymi w danej organizacji.

Wykorzystanie ISO/IEC 15288 w NATO

W 2006 roku Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) uzgodniła zasady swojej polityki w zakresie zarządzania cyklem życia systemów (ang. systems life cycle management policy, SLCM) [1]. Cykl życia danego systemu rozumiany jest tutaj, jako ewolucja w czasie tego systemu od koncepcji do wycofania z użycia. Celem wprowadzenia SLCM jest optymalizacja zdolności obronnych, która bierze pod uwagę parametry, koszt, harmonogram, jakość, środowisko operacyjne, zintegrowane wsparcie logistyczne (ang. integrated logistic support, ILS) oraz proces wychodzenia z użycia w cyklu życia systemu. Przewidywane rezultaty wprowadzenia polityki SLCM w programach NATO obejmują: obniżenie poziomu ryzyka, skrócenie czasu pozyskiwania oraz uzyskanie możliwości wczesnego określenia i kontroli kosztu systemu w cyklu życia (ang. life cycle cost). Wdrożenie SLCM ma zapewnić, że procesy wykorzystywane w projektach są jednolite, zharmonizowane i powtarzalne, oraz że zaangażowanie zasobów, informacji i technologii jest efektywne i skoordynowane.

W procesach standaryzacyjnych w NATO przyjęto ogólną zasadę wykorzystania w maksymalnym praktycznym zakresie istniejących standardów cywilnych. Dlatego również w przypadku SLCM wskazano na opracowany wcześniej cywilny standard ISO/IEC 15288. Ponieważ standard ISO/IEC 15288 został wcześniej wdrożony w kilku krajach NATO oraz określa ogólne zasady, neutralne w stosunku do funkcjonujących w poszczególnych krajach modelach pozyskiwania sprzętu wojskowego, został wskazany, jako podstawa do wdrożenia polityki SLCM w NATO [5]. Zastosowanie dokumentu ISO/IEC 15288 pozwala zarówno na tradycyjne podejście do pozyskiwania systemów (np. model wodospadu) jak i na rozwój iteracyjny i pozyskiwanie cykliczne, jeśli takie podejście okaże się konieczne dla zrealizowania wymaganej zdolności.

(MS, TR, 2010)

Literatura

[1]   NATO Policy for Systems Life Cycle Management, C-M(2005)0108, 2006.

[2]   PMBOK Guide, Third Edition: Kompendium wiedzy o zarządzaniu projektami, management Training and Development Center, Warszawa 2006.

[3]   Polska Norma PN-ISO/IEC 12207:2007, Technika informatyczna. Procesy cyklu życia oprogramowania, PKN, Warszawa 2007.

[4]   Polska Norma PN-ISO/IEC 15288:2007, Inżynieria systemów. Procesy w cyklu życia systemów, PKN, Warszawa 2007.

[5]   Andries v.d. Steeg: Roadmap for a System Life Cycle Quality Framework on the basis of NATO AAP-48, DCMA Host Nation Conference 2007.